Η τέχνη του λόγου έχει πανάρχαιες ρίζες στο νησί μας και αποτέλεσε βασικό παράγοντα της εθνικής μας αυτογνωσίας. Το ισχυρό αίσθημα των Κυπρίων δεν έπαψε να εκφράζεται μέσα από τους αιώνες είτε ως ανώνυμη , είτε ως λαϊκή δημοτική δημιουργία. Από τον Εύκλο ως τον Κινύρα, από το Στασίνο ως τον Ζήνωνα τον Κιτιέα, από τα Ακριτικά Τραγούδια μέχρι τις Ρίμες Αγάπης, από το Βασίλη Μιχαηλίδη ως τον Κώστα Μόντη. Μέσα από την αδιάλειπτη λογοτεχνική δημιουργία καταδεικνύεται η ιστορική μας συνέχεια και η ταυτότητα του νησιού μας.

Οι απαρχές της νεότερης κυπριακής ποίησης, όπως άλλωστε και της υπόλοιπης λογοτεχνίας μας, τοποθετούνται συμβατικά στο 1878, χρονιά κατά την οποία η Κύπρος πέρασε στην επικυριαρχία της Μεγάλης Βρετανίας.

Η χρονιά αυτή σημαδεύτηκε και από την εισαγωγή στο νησί του πρώτου τυπογραφείου από το δάσκαλο Θεόδουλο Κωνσταντινίδη. Η σταδιακή ανάπτυξη της τυπογραφίας με την έκδοση εφημερίδων αλλά και λογοτεχνικών περιοδικών είχε ευεργετική επίδραση στην ανάπτυξη της λογοτεχνίας.

Η πρώτη περίοδος της λογοτεχνίας εκτείνεται από το 1878 μέχρι περίπου το 1920. Το κλίμα εναρμονίζεται με το ρομαντικό κλίμα της Α΄ Αθηναϊκής Σχολής με έντονη την πεισιθάνατα διάθεση, απόρροια ανεκπλήρωτων κυρίως ερωτικών πόθων.

Προεξέχουσα φυσιογνωμία κατά την περίοδο αυτή είναι αναμφίβολα ο εθνικός μας ποιητής Βασίλης Μιχαηλίδης, ο ποιητής της 9ης Ιουλίου, της Χιώτισσας, της Ανεράδας και τόσων άλλων. Ο Μιχαηλίδης ήταν αυτός που καταξίωσε την κυπριακή διάλεκτο ως γλωσσικό όργανο στην έντεχνη μας ποίηση και απέδειξε τις απεριόριστες δυνατότητές της. Την ίδια εποχή έκανε την εμφάνιση του και ο Δημήτρης Λιπέρτης με ποιήματα τόσο στην καθαρεύουσα όσο και στην δημοτική.

Η δεύτερη περίοδος της λογοτεχνίας της Κύπρου καλύπτει τα χρόνια από το 1920 μέχρι τον αγώνα της ΕΟΚΑ. Κατά την περίοδο αυτή τέθηκαν τα θεμέλια της κυπριακής λογοτεχνίας και ανοίχτηκαν καινούργιοι δρόμοι έκφρασης, πολλοί από τους οποίους ακολουθούνται μέχρι σήμερα. Σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της λογοτεχνίας διαδραμάτισε και η εμφάνιση σημαντικότατων πνευματικών περιοδικών όπως Τα Γράμματα, η Πάφος και η Αβγή.

Ο λογοτέχνης Κώστας ΜόντηςΟ λογοτέχνης Κώστας Μόντης 11.jpg Ο ποιητής Παντελής Μηχανικός

Κατά τα χρόνια εκείνα υπήρχε μεγάλη ποικιλία ρευμάτων, ιδεών και γενικότερα πνευματικών κινήσεων όπως του νεοσυμβλολισμού, του νεορομαντισμού, του παρνασσισμού, της κοινωνικής ποίησης.

Σημαντικές μορφές της περιόδου αυτής είναι ο Γλαύκος Αλιθέρσης, ο Χριστόδουλος Γαλατόπουλος ο Παύλος Βαλδασερίδης, ο Άντης Περνάρης, ο Γιάννης Λεύκης, ο Πυθαγόρας Δρουσιώτης και τέλος αξίζει να αναφέρουμε την εμφάνιση μερικών από τους πιο γνωστούς ποιητές μας όπως ο Κώστας Μόντης, ο Νίκος Κρανιδίωτης, ο Μάνος Κράλης, ο Κύπρος Χρυσάνθης.

Η κύρια τομή στην ποίηση συντελείται με την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα του 1955-1959. Ο αγώνας οδήγησε στην εθνική αυτογνωσία, καλλιέργησε το αίσθημα της ελευθερίας και έφερε τον κυπριακό ελληνισμό σε ανάταση.

Ο Κώστας Μόντης με κύριο χαρακτηριστικό του την ικανότητα να διεισδύει κάτω από την επιφάνεια των πραγμάτων, τη λεπτή του παρατηρητικότητα, τη σπάνια του ευαισθησία εμπλούτισε την κυπριακή ποίηση προσδίδοντάς της άλλη διάσταση. Η κύρια τομή στο έργο του ήταν η έκδοση της συλλογής "Στιγμές" που αποτελεί ορόσημο για τη λογοτεχνία μας. Συνδυάζοντας την επιγραμματικότητα με το λυρισμό και αντλώντας θέματα από την ιστορία και τη σύγχρονη ζωή δημιούργησε ένα ιδιότυπο είδος ποίησης.

Στα χρόνια που ακολουθούν εμφανίζεται μια νέα δυναμική γενιά ποιητών η οποία χαρακτηρίζεται ως η γενιά της ανεξαρτησίας. Ανάμεσα τους ο Κυριακός Χαραλαμπίδης, ο Μιχάλης Πασιαρδής, ο Ανδρέα Χριστοφίδης, ο Κώστας Βασιλείου.

Ο Χαραλαμπίδης συνδυάζει το θρησκευτικό μυστικισμό μ΄ ένα σαρκικό βιταλισμό. Η μεταφυσική αγωνία χαρακτηρίζει το ύφος της γραφής του μέσα από αλληγορικά σχήματα και προσωπεία.

Ένας άλλος αξιόλογος ποιητής είναι ο Κώστας Βασιλείου. Σαρκαστικός και οξύς επιχειρεί μέσα από αλληγορικές διατυπώσεις μια απομυθοποίηση πολλών "άβατων" καταστάσεων της καθημερινής ζωής.

Η Κυπριακή τραγωδία του 74 αποτέλεσε το βασικό υπόστρωμα της έμπνευσης των συγγραφέων που ακολούθησαν. Ξεχωριστές παρουσίες είναι αναμφίβολα, μεταξύ άλλων, ο Παντελής Μηχανικός, ο Κυριακός Πλησής, ο Θεοδόσης Νικολάου. Η ποίηση του Παντελή Μηχανικού ιστορεί το βάθος της ανθρώπινης ύπαρξης και του εσωτερικού ρυθμού της ανθρώπινης ψυχής. Το έργο του άφησε μια ξεχωριστή σελίδα στην κυπριακή ποίηση.

Οι ποιητές θέλουν να φέρουν μέσα από την αχλύ της μνήμης δικές τους εμπειρίες και συγκινήσεις. Με σύμβολα- αρχέτυπα τις κατεχόμενες πόλεις, όπως την Αμμόχωστο, την Κερύνεια, τη Μόρφου, κινούνται σε ένα κλίμα αυτοματαίωσης και αδιεξόδου. Ειδοποιός διαφορά της γενιάς αυτής από τη γενιά του εξήντα είναι ότι η γενιά αυτή θα διεκδικήσει την ελευθερία και την ατομικότητά της ως αυθύπαρκτη οντότητα την οποία θα θεωρήσει εξάλλου ως τη σημαντικότερη αξία που θα την οδηγήσει όχι πια στην όποια μορφής σωτηρία αλλά στη μοναχική περιπλάνηση και στη συνεχή αναζήτηση της αυτογνωσίας.

Στη πεζογραφία εμφανίζονται πολλοί αξιόλογοι συγγραφείς που αφήνουν τη σφραγίδα τους στα κυπριακά γράμματα όπως, μεταξύ άλλων, ο Γιάννης Κατσούρης, η Ρήνα Κατσελλή, ο Πάνος Ιωαννίδης, η Ήβη Μελεάγρου, ο Πέτρος Στυλιανού, η Αγγελική Σμυρλή, ο Χρίστος Χατζήπαπας.

Ο Γιάννης Κατσούρης, μέσα σ΄ ένα κλίμα καθημερινό και οικείο, δημιουργεί ρεαλιστικούς και πυκνούς διαλόγους κατορθώνοντας ν΄ αποτυπώσει άρτια το βαθύ κόσμο των ηρώων του. Οι ήρωες τους μιλούν και κινούνται χωρίς μάσκες, με ωμό ρεαλισμό και χωρίς επιτηδεύσεις.

Ο Πάνος Ιωαννίδης με παραστατικότητα δίνει ανάγλυφους τους χαρακτήρες των ηρώων του ενώ η αρχιτεκτονική των έργων του στην πεζογραφία έχει έντονη θεατρικότητα και αξιοπρόσεκτη δομή.

Η Ρήνα Κατσελλή με διεισδυτική ματιά και ρέουσα γλώσσα δίνει τη δική της κατάθεση για τη μοίρα του κυπριακού ελληνισμού μέσα από τις συγκυρίες του πολέμου και τις προκλήσεις της ιστορίας.

Η λογοτεχνία της Κύπρου μετά το 74 προχώρησε προς καινούργιους δρόμους έκφρασης διαμορφώνοντας με το πέρασμα των χρόνων τη δική της φυσιογνωμία. Ο προβληματισμός και ο στοχασμός, απότοκα τόσο της κυπριακής όσο και τη παγκόσμιας αβέβαιης πολιτική κατάστασης, οδηγούν σε μια ποίηση κοινωνικού προβληματισμού που απηχεί τις βαθύτερες υπαρξιακές αγωνίες του ανθρώπου. Ξεχωριστή θέση έχει ο Μιχάλης Πιερής ο οποίος συναιρεί το μύθο με την ιστορία, μετουσιώνει περιστατικά της καθημερινής ζωής σε άρτια ποίηση. Άλλοι αξιόλογοι ποιητές είναι μεταξύ άλλων ο Λεύκιος Ζαφειρίου, ο Νίκος Ορφανίδης, η Νίκη Μαραγκού, η Πίτσα Γαλάζη, η Νάσα Παταπίου, η Μόνα Σαββιδου Θεοδούλου.

Σημαντικό ρόλο στη μετάδοση ιδεών, στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης καθώς και στην προβολή του έργου των λογοτεχνών μας διαδραμάτισαν και εξακολουθούν να διαδραματίζουν τα πνευματικά περιοδικά όπως η Πνευματική Κύπρος, η Ακτή, το Άνευ, η Νέα Εποχή, το In Focus κ.ά.

Η Κύπρος, σταυροδρόμι των πολιτισμών Ανατολής και Δύσης, θα υποδεχτεί μια σειρά από σημαντικές πνευματικές και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις στα πλαίσια της Κυπριακής Προεδρίας το δεύτερο εξάμηνο του τρέχοντος έτους. Ως εμβληματική εκδήλωση στον τομέα των Γραμμάτων το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού θα διοργανώσει τον Οκτώβριο, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Κύπρου, Διεθνές Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών με στόχο την ανάδειξη της πνευματικής και πολιτισμικής ταυτότητας της Κύπρου. Η Κυπριακή Προεδρία θα μας δώσει επίσης την ευκαιρία να συνεργαστούμε με σημαντικούς φορείς του πολιτισμού, τόσο στην Κύπρο όσο και στο εξωτερικό, για τη διοργάνωση εκδηλώσεων και άλλων δραστηριοτήτων που θα προβάλουν την ιδιαίτερη χροιά του σύγχρονου πολιτισμού της Κύπρου.

Στα πλαίσια της προβολής του έργου των Κυπρίων λογοτεχνών λειτουργεί απρόσκοπτα, εδώ και 44 χρόνια, ο θεσμός των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας, καταδεικνύοντας τις μέγιστες ποιοτικές αξίες της λογοτεχνικής παραγωγής μας.

Παράλληλα, έχει πια τροχιοδρομηθεί η σύσταση και στέγαση του Ιδρύματος Κυπριακό Αρχείο και Μουσείο Λογοτεχνίας, το οποίο έχει ως σκοπό τη συγκέντρωση, διαφύλαξη, συντήρηση, προβολή και αξιοποίηση της λογοτεχνικής και γενικότερα της πολιτιστικής κληρονομιάς των Κυπρίων ή άλλων λογοτεχνών, μελετητών και συλλεκτών που έζησαν στην Κύπρο, την επισκέφθηκαν ή έγραψαν για αυτήν.

Για το βιβλίο η πολιτική του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού στοχεύει στη στήριξη, ενίσχυση και ανάδειξη της πνευματικής δημιουργίας, καθώς και στην προβολή, προώθηση και διάδοση της πνευματικής δημιουργίας της Κύπρου στο εξωτερικό. Στο πλαίσιο αυτό λειτουργεί το Σχέδιο Επιχορήγησης Μεταφράσεων Έργων Κυπρίων Λογοτεχνών από την Ελληνική σε Ξένες Γλώσσες. Παράλληλα, λόγω του σημαντικού ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει η λογοτεχνία στην αλληλογνωριμία και επανασύνδεση των δύο κοινοτήτων της Κύπρου, λειτουργεί το Πρόγραμμα Επιχορήγησης για τη Μετάφραση και Έκδοση Έργων της Τουρκοκυπριακής Γραμματείας στην Ελληνική Γλώσσα και Έργων της Ελληνικής Γραμματείας της Κύπρου στην Τουρκική Γλώσσα. Στο πλαίσιο αυτό προγραμματίζεται η έκδοση δίγλωσσης ανθολογίας διηγημάτων Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων συγγραφέων με σκοπό την περαιτέρω αλληλογνωριμία των δύο κοινοτήτων μέσω της λογοτεχνίας.

Στον τομέα της θεατρικής συγγραφής, ένα από τα πιο δύσκολα είδη του έντεχνου λόγου, οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες θεσμοθέτησαν την Εβδομάδα Θεατρικής Γραφής με στόχο την περαιτέρω στήριξη του κυπριακού θεατρικού έργου.

Η πληθωρική παραγωγή στον τομέα της λογοτεχνίας τις τελευταίες δεκαετίες και η ποιοτική ανέλιξή της διανοίγει νέες προοπτικές ούτως ώστε να κατέχει μια επάξια θέση στη νεοελληνική γραμματεία.

 
Copyright © 2012 Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (ΓΤΠ). Πνευματικά Δικαιώματα. | Αποποίηση.
Designed by Byte Digital Agency. Developed by Istognosis.